Każdy z nas lubi mieć rację. Kiedy rozmawiamy, zwłaszcza w gorących dyskusjach, chcemy przekonać innych do swojego punktu widzenia. Ale czy zawsze robimy to w sposób uczciwy? Czy używamy prawdziwych argumentów, czy może stosujemy sztuczki retoryczne, które bardziej służą wygraniu sporu niż dojściu do prawdy?
Dziś przyjrzymy się poziomom argumentacji – od tych najbardziej wartościowych po te, które są tylko próbą wygrania rozmowy bez realnych podstaw.
1. Odparcie meritum – czyli dyskusja na najwyższym poziomie
To złoty standard argumentacji. Odparcie meritum polega na odnalezieniu meritum sporu i odparciu tej jednej, kluczowej kwestii.
Jeśli twój rozmówca mówi:
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni”,
to odparcie meritum może wyglądać tak:
👉 „Badania pokazują, że godzina rozpoczęcia lekcji ma mniejszy wpływ na zmęczenie niż ilość snu. Problemem jest raczej to, że uczniowie siedzą do późna przed urządzeniami elektronicznymi – np smartfonami, co nie tylko zabiera godziny snu, ale znacząco obniża jego jakość.”
Czyli odpowiadamy na główną myśl i uzasadniamy nasz punkt widzenia.
2. Odparcie – znajdź błąd w argumentacji
Jest to odnalezienie błędu w argumentacji przeciwnika i wytłumaczenie, dlaczego jest on błędny.
Na przykład:
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo wtedy wszyscy byliby mniej zmęczeni”
👉 „Nie wszyscy – osoby, które mają zajęcia po lekcjach, musiałyby wracać jeszcze później i byłyby równie zmęczone.”
3. Kontrargument – czyli daj coś w zamian
Kontrargument to zaprzeczenie, okraszone wytłumaczeniem, dlaczego tak twierdzimy.
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni.”
👉 „Nie tylko godziny zajęć mają znaczenie – większym problemem jest ilość nauki i prace domowe. To ich ograniczenie mogłoby bardziej pomóc.”
4. Zaprzeczenie – czyli „nie, bo nie”
To wygłoszenie tezy przeciwnej przekonaniom naszego rozmówcy, ale bez skutecznego poparcia jej dowodami.
To już poziom niższej jakości argumentacji. Po prostu mówimy, że przeciwnik się myli, ale nie dajemy żadnych dowodów.
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni.”
👉 „Nie, to bzdura.”
Nie wyjaśniamy, dlaczego tak sądzimy – to trochę jak kłótnia na zasadzie „bo tak” kontra „bo nie”.
5. Krytyka formy – atak na sposób, w jaki ktoś mówi
Jest to atak na formę wypowiedzi przeciwnika, a nie na jej treści, np „twoja wypowiedź jest strasznie wulgarna: albo „kup sobie słownik” – jest to wersja przedszkolnego „jesteś głupi”.
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni jak cholera.”
👉 „Stać cię tylko na wulgaryzmy.”
Tego typu „argumenty” nic nie wnoszą, a jedynie odwracają uwagę od meritum.
6. Ad hominem – czyli atak na rozmówcę, a nie na argument
Argument atakuje cechy naszego przeciwnika, zamiast tego, co ów powiedział, np „jesteś za młody, co ty wiesz”, lub „ile książek o tym przeczytałeś?” i w zasadzie niczym się nie różni od „jesteś głupi”.
Zamiast dyskutować, atakujemy osobę.
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni.”
👉 „Jesteś za młody, żeby to rozumieć.”
To bardzo słaby sposób argumentacji. Nie liczy się tu to, co ktoś mówi, tylko kim jest – a to nie jest uczciwe podejście.
7. Przezywanie – najniższy poziom „dyskusji”
To już nawet nie argumentacja, a zwykłe obrażanie.
👉 „Szkoła powinna zaczynać się później, bo rano jesteśmy zmęczeni.”
👉 „Z tego niewyspania mózg ci się wylasował i pleciesz bzdury.”
Przezywanie: najczęściej spotykane w Internecie, poziom przedszkolnego „jesteś głupi.”, świadczy o braku argumentów.
Zadanie dla Ciebie: jakim typem rozmówcy jesteś?
Spróbuj przeanalizować swoje ostatnie rozmowy. Czy częściej używasz prawdziwych argumentów, czy może stosujesz chwyty retoryczne?
1️⃣ Przypomnij sobie jakąś dyskusję – na lekcji, w domu albo w internecie.
2️⃣ Zastanów się, jakich technik używałeś – odparcie meritum, kontrargument, a może coś mniej merytorycznego?
3️⃣ Jeśli złapałeś się na stosowaniu chwytów retorycznych, spróbuj w przyszłości lepiej argumentować swoje zdanie.
Dobra dyskusja to nie walka, tylko wspólne poszukiwanie prawdy. Następnym razem, gdy będziesz się z kimś spierać, sprawdź, czy argumentujesz uczciwie!
